​Uit de serie 'Het kan wél... maar we doen het niet', de mooie woorden voor dieren uit het verkiezingsprogramma D66 en de rauwe realiteit van hun kiesgedrag.
Heb jij een moreel kompas en heb je D66 gestemd, laat me dan in de reacties weten wat je hiervan vindt.

"Foarsitter, tank.
Ik woe eins direkst wol oan it wurk foar de Hounspolder, mar dat wurdt 'm fan 'e jûn noch net, spitigernôch.

Sa't guon fan de oanwêzigen witte, wie ik sa'n tritich jier lyn ek riedslid yn dizze gemeente. Dat wie yn de tiid dat wy hjirneist sieten, yn de Oranjeseal. Ik moat sizze, dat fielde wol wat knusser en waarmer as dizze funksjonele en wat mear kille seal. Soe it wêze kinnen dat dizze seal it politike klimaat reflektearret? As ik it ferlykje mei tritich jier lyn, liket it wol as is mei de opwaarming fan de Ierde it politike klimaat omkeard evenredich kâlder wurden. Sûnt Pim Fortuyn,  mient elkenien mar dat er sizze kin wat er tinkt en dat hat de ôfrûne jierren en desennia in ûnbiedich lange list fan misledigingen, skelpartijen en bedrigings opsmiten.

En no is de polityk yn Ljouwert ek folle kâlder wurden. No't desynformaasje, heale wierheden en  bangmakkerij ta de ynstruminten fan guon politisy yn Nederlân hearre, wit de kiezer hieltyd minder goed wêrhinne mei de stim. En sa sitte wy hjir hjoed mei tolve partijen - middelgrut en lyts - yn de gemeenteried fan Ljouwert.

Hoe kjel it hjir wurden is docht bliken út it feit dat ek it rjochtsekstremistyske gedachtegoed hjir no stevich plak krigen hat. It falt my op dat guon riedsleden dêr net iens mear fan opsjogge, as is it in 'fact of life'. Ik sil der yn alle gefallen net oan meiwurkje dat normaal makke wurdt wat net normaal wêze moat.

In ynteressante útkomst fan dizze ferkiezings is wol dat wy sjogge dat ien en ien net altyd trije is. It is net iens twa. Yn it gefal fan de fúzjes fan GrienLinks mei PvdA en Gemeentebelangen mei List 058, is ien en ien net folle mear as ien. Foar wa't yn de takomst tinkt mei fúzjes kiezers by inoar te swyljen, in dúdlike warskôging.  

Likernôch is GrienLinks PvdA de grutste partij fan de ried en ornaris nimt de grutste partij it inisjatyf ta in ynformateur en dat is bêst genôch en wy wachtsje de útnûging foar in petear ôf. Ik wol bêst ferklappe dat ik yn myn petear mei dizze ynformateur pleitsje sil foar moederaasje (dreech wurdsje: mededogen) moederaasje mei de natoer, mei de blommen en de beammen en de bisten yn de gemeente. Beammen en bisten stjoere gjin brieven nei partijen dy't harren ferkiezingsprogram skriuwe en ek de ynformateur krijt fan harren gjin emails. Sa wurdt de natoer al te ienfâldich oer de holle sjoen.

Us foarkar giet fansels út nei partijen dy't dy moederaasje mei de natoer wól opbringe kinne en dat is wat oars as dat in partij dy't stimmen, sitten wûn hat, fansels ek kolleezjepartij wurde moatte soe. Der is in grutte, wichtige - ik soe hast sizze hillige - opdracht dy't wy as mienskip hawwe om no by eintsjebelsút de natoer, de biodiversiteit, de skries - ek yn dit lytse stikje fan de wrâld - te rêden. ik sis it der noch mar even by: wy binne sels ek in stikje natoer, wy kinne net sûnder planten, bisten en in skjinne omjouwing.

As lêste wol ik der graach op wize, dat - al binne wy mar lyts - der mei ChristenUnie, SP, SLIM en de Partij foar de Dieren fjouwer sitten binne mei in sosjaal en duorsem lûd. It klimaat is hjir feroare, it is folle kâlder wurden yn Ljouwert en har gemeenteried, mar ik nûgje de partijen dy't it kolleezje foarmje sille út, geregeldwei de hannen te waarmjen oan ús sosjale en duorseme fjoer."

Kijk hier het debat terug.

Ik ben natuurlijk maar een wannabe-straatfotograaf. Heel veel lef om mensen op straat te fotograferen heb ik niet, niet iedereen is daar ook van gediend.

​Afgelopen zomer, op vakantie in Zweden, liep ik met mijn camera door Mora en zag een stel op een bankje zitten. Ze zaten niks anders te doen dan heel tevreden en gelukkig van het uitzicht te genieten. Ik verzamelde al mijn moed en vroeg of ik ze op de foto mocht zetten. Na afloop gaf ik mijn visitekaartje, zodat ze het resultaat zouden kunnen opzoeken.

Gister kreeg ik een mailtje:

Hello Johannes,
My name is J. Last summer, you took a photo of me and N. when we were in Sweden. The photo can also be seen on your website.
Funny enough, this picture is a very special memory for us, because N. proposed to me later that same day. We’re getting married this October, and it’s so wonderful to have such a beautiful reminder of that day. So thank you for that!
Thank you so much for approaching us and taking the photo.
​
​Ze zaten daar dus niet gewoon tevreden te zijn, ze waren hartstikke verliefd! En ik stel me graag voor - of het waar is of niet, maakt me niet uit! - ik stel me heel graag voor dat toen N. zich realiseerde dat zij materiaal waren voor een straatfotograaf, dat dát net het laatste zetje was voor hem om later die dag het huwelijksaanzoek te doen.

Ja.

​Dat denk ik... 

Lekker eten hoort bij kerst. De oude Germanen hadden bij hun midwinterfeesten al de gewoonte een feestmaal in te richten. Geen betere manier om met familie en vrienden de donkere dagen aan het einde van het jaar door te komen, dan door samen te eten.

Voor veel mensen hoort een stukje vlees bij de kerstmaaltijd, maar ook steeds meer mensen laten het vlees weg. Dat zit zo: in de eerste plaats eten vegetariërs en vegans geen vlees vanwege de ellende die dieren daarvoor moeten doorstaan, maar er is ook een andere kant: plantaardig eten is fantastisch lekker en wordt - in tegenstelling tot vlees - steeds lekkerder!

Natuurlijk is een rollade ook wel lekker, maar het is wel eenzelfde rollade als vorig jaar met kerst en hoe ouder je wordt, hoe vaker je met kerst eenzelfde rollade eet.

Voor vega(n) eten worden steeds nieuwe recepten en producten bedacht. Tientallen producenten van vleesvervangers zetten hele teams aan het werk om nog lekkerder producten te ontwikkelen. Chefs van over de hele wereld bedenken nieuwe recepten met alle mogelijkheden die de plantenwereld biedt. 

Plantaardig eten is nog nooit zo lekker geweest en het lekkerste eten van nu, is plantaardig eten. Dat is een mening, maar ook een uitdaging om te kijken of het misschien kan kloppen (zie hieronder links naar websites vol vega(n) inspiratie voor je kerstdiner). 

De andere kant is natuurlijk het immense dierenleed dat wordt veroorzaakt voor al die stukjes vlees op al die borden in de Westerse wereld. Slachthuizen draaien overuren om aan de behoefte te voldoen van al die mensen die zeggen niet zonder hun stukje vlees te kunnen.

​En we kennen de reputatie van de slachthuizen in Nederland...

Om stil te staan bij al die miljoenen dieren die worden geslacht na een vaak toch al ellendig leven, organiseert de Partij voor de Dieren een stille tocht op 20 december, vanaf half vier. Start op het stationsplein bij de fontein 'LOVE'.

Dus Caroline van der Plas wil vlaggen bij AZC's om asielzoekers te waarschuwen van 'onze' vrouwen af te blijven!? Hier in Friesland ligt dat gevoelig. 
​
Hier zijn wij de verkrachting van en moord op Marianne Vaatstra nog niet vergeten. 
Wij zijn ook niet vergeten hoe bang asielzoekers waren in de jaren van de nasleep, omdat de halve wereld dacht dat de dader ONGETWIJFELD een asielzoeker was. 
Wij zijn ook niet vergeten dat de dader een boer bleek te zijn.
Laten we mensen beoordelen op hun daden, niet op de groep waar ze toe behoren.

Opsokkebalje, Van der Plas, met je haatzaaierij.

​Vandaag in de Leeuwarder Courant: de zero-emissiezone komt er maar niet in Leeuwarden. We hebben hier last van een overwegend conservatieve gemeenteraad. Vooruitgang is eng voor conservatieven. 

Dus worden milieumaatregelen in Leeuwarden beoordeeld op hun effect voor ondernemers, in plaats dat wordt gekeken wat het effect van ondernemers met hun oude dieselbusjes is op het milieu en met name de klimaatverandering.
​
In Leeuwarden gebeurt alles vijftien jaar later. We kunnen hier wel een zeteltje of drie, vier voor de Partij voor de Dieren Leeuwarden gebruiken om Leeuwarden op te stoten in de vaart der volkeren. Om de gemeente te promoveren van 'Late Majority', naar 'Early Majority', om het zo maar te zeggen.

Met je oude dieselbusjes...

Dit is een bericht dat ik plaatste op Bluesky toen ik gisteravond de commissievergadering van provinciale staten bijwoonde:

​Vandaag sla ik de Leeuwarder Courant open en de krant lijkt er te zijn ingetuind. Het zou niet goed gaan met de weidevogels en de oorzaak daarvan zou met name de steenmarter zijn. De oplossing om de ene diersoort te redden, is blijkbaar het uitroeien van een andere diersoort.
​
Hoe de weidevogels in de millennia tot aan grofweg de Tweede Wereldoorlog hier in Friesland zo tot bloei konden komen zónder dat provinciale staten opdracht gaven roofdiertjes af te schieten, is een wonder waar niemand vroeg.

Dieptepunt van de discussie was wel de gekke reactie van CDA-statenlid Meekma op een inspreker die het effect van landbouwgif op de kleine weidevogelkuikens aan de kaak durfde te stellen: het waren wel "heel betrokken boeren" die dat deden, dus effe dimme (dat zei ze zo niet, maar dat was wel de boodschap). Weidevogels dood, planten en waterleven dood, maar hé! Het zijn heel betrokken boeren die dat deden, ja!?

Om me heen - ik zat er mooi tussenin - begon de boeren in de loop van de vergadering steeds luider met elkaar te praten, te gniffelen en te ginnegappen. Ze wisten dat deze vergadering weer nergens toe zou leiden, dat de status quo gehandhaafd zou worden.
​
Het ene na het andere statenlid vroeg immers naar of bestuurstechnische zaken, of naar het afschieten van steenmarters. Voor een vergadering over het weidevogelbeleid, ging het verrassend weinig over weidevogels.

In de Leeuwarder Courant van 25 november 2025 schreef Willem Verf een opinie-artikel, met als kernboodschap dat, als we willen dat mensen Friese boeken gaan lezen, moeten we die boeken naar ze toe brengen.

Ik geloof daar niet zo in. Het probleem ligt dieper dan dat mensen Friestalige boeken niet weten te vinden.

Ooit was ik - net als Willem Verf - voorzitter van it Skriuwersbûn, de vereniging van Friestalige schrijvers. Ik ben het niet met Verf eens. Mensen een boek onder de neus houden levert niet per se interesse in Friestalige boeken op. Of je bereikt mensen die al interesse hebben, of mensen die uit beleefdheid een boek aannemen. Het probleem is niet dat mensen niet aan Friese boeken kunnen komen. De halve wereld en z'n moeder bestelt boeken online en er zijn (nog steeds) prachtige boekhandels die Fryske literatuer verkopen en waar mensen graag komen.

Wat Verf niet onder ogen wil zien is dat de wens om Frysk te lezen er nauwelijks is. Wrang, maar een feit. Dat heeft twee redenen. De voor de hand liggende: Friezen kunnen het Fries niet lezen. Gebrek aan onderwijs. Dominantie van het Nederlands en Engels. Friezen zijn analfabeten in hun eigen taal.

Ten tweede: Friezen kennen hun eigen geschiedenis niet, weten dus ook niet waar in romans naar verwezen wordt als het gaat om (historische) personen, plaatsen en gebeurtenissen. Kennen de Friese literaire tradities niet waar schrijvers van nu waarschijnlijk nog op voortbouwen. 

Wat overblijft is een kleine groep schrijvers die amechtig zijn best doet Fryske romans te schrijven, tegen de klippen op.
En dat terwijl de Fryske literatuer natuurlijk al eeuwenlang op sterven na dood is. Fictie uit de middeleeuwen bestaat sowieso al niet. En als Gysbert Japicx en de bruorren Halbertsma in resp. de 17e en de 19e eeuw niet voor een heropleving hadden gezorgd, was de Fryske literatuer al lang morsdood geweest.

Zo bekeken is de 21e eeuw de aangewezen tijd voor een volgende heropleving. Maar dat gaat niet lukken door mensen een boek onder de neus te drukken en 'en no lêze, dat boek', te zeggen. Het vraagt het vergroten van kennis van de Friese geschiedenis, natuur en cultuur. Beginnend bij het onderwijs, eindigend bij musea (waar wordt potdomme de Friese geschiedenis nou es goed verteld!?).

Laten we bijv. eens ophouden Friese kinderen te vermoeien met verhalen over 'dat Nederland bezet was door de Romeinen'. Heel Nederland? Begin es te vertellen dat de Friezen de Romeinen eruit geknikkerd hebben. In Frankrijk hebben ze daar een wereldberoemde stripserie op gebaseerd. Fictie. Heel Gallië was gewoon bezet. Voor de Friezen was het de realiteit. En strips zijn dan wel geen literatuur, maar het is wel een gemiste kans om ze aan het lezen te krijgen.

Mensen die hun streekgeschiedenis kennen, hun taal kunnen lezen en schrijven en kunnen genieten van de natuur en cultuur, zullen eerder geneigd zijn een Frysk boek te lezen. Daar ben ik van overtuigd.

​Het is een lange weg, maar we moeten niet achteraan willen beginnen.

Ljouwert, 8 novimber 2025

De toekomst
Waarom stem ik op de Partij voor de Dieren? Omdat die partij de beste garantie is voor een betere toekomst. Omdat de Partij voor de Dieren als enige partij streeft naar systeemverandering in plaats van symptoombestrijding.

En er zijn wel meer dingen:

• De nog altijd verslechterende stand van de weidevogels. Dat doet me echt pijn. Weidevogels zijn de ziel van Fryslân en de politieke elite haalt de schouders erover op.
• De stroomkabel door Schiermonnikoog. Ik weet zeker dat de Partij voor de Dieren onder geen beding, onder geen belofte van een mooie ministerspost, die kabel zal accepteren.
• Glyfosaat, lelieteeltgif en ander landbouwgif, Pfas, micro- en nanoplastics, van geen andere partij verwacht ik dat ze concrete stappen zullen zetten om de vergiftiging van onze omgeving stop te zetten. Geen andere.
• Koeien in de brandende zon tijdens hittegolven. Need I say more? Je wéét dat je bij de Partij voor de Dieren moet zijn om daar een einde aan te maken. Dat weet je.
• De steun voor Gaza, de roep om sancties tegen Israël, de felle strijd voor mensenrechten. Ik praat soms met Ayman Qudaih die een zwaar leven leidt met zijn gezin, onder de Israëlische onderdrukking in Gaza. Hij is blij en trots dat ik kandidaat ben voor de partij zo duidelijk, integer en fel opkomt voor hem en al die honderdduizenden onderdrukte Gazanen. Ik maak me zorgen om Ayman, zijn vrouw, zijn kinderen en zijn broer. Zijn steun is voor mij onmetelijk belangrijk.

Vijf procent
Tijdens het flyeren werden me twee dingen gevraagd: het defensiestandpunt en de afsplitsingspartij cq het vertrek van Koffeman. Even kort wat ik daar van denk.

In de eerste plaats ben ik blij met het defensiestandpunt van de Partij voor de Dieren. Pacifisme is voor mij een streven, een doel, maar helaas is het verder weg dan ooit. Wat ik cruciaal vind in het defensiestandpunt is dat de Partij voor de Dieren onafhankelijk wil worden van de VS en met andere Europese landen wil samenwerken op militair terrein. Dat is goed, dat is visie.

Dat is nog es wat anders dan lamlendig achter Trump en Rutte aanlopen en 5% van je BBP ophoesten.

Wat de afsplitsingspartij betreft: niemand zit te wachten op verdere versnippering in het politieke spectrum. Dit gaat niets opleveren, het irreële anti-defensiestandpunt is zo niche, dat doen ze alleen voor zichzelf. En om de Partij voor de Dieren te beschadigen. Dat kan ook het enige motief geweest zijn van het gezeur van Koffeman, eerst in de Groene Amsterdammer (nee, ik ga dat proefabonnement nu echt niet meer in een abonnement omzetten), daarna in de NRC. De enige reden voor het gezeur was het beschadigen van de Partij voor de Dieren in campagnetijd.

Ik ben blij dat de positie van Esther Ouwehand met zijn vertrek is versterkt. Ik hoop op groei van het zetelaantal in de Tweede Kamer voor de PvdD. Ik hoop op één, wie weet twee of drie zetels in de gemeenteraad van Leeuwarden, straks in maart. Ik heb zin om te gaan beuken tegen de logge, volgevreten, decadente machtsblokken van het midden en (extreem)rechts!

Daarom stem ik woensdag op Esther Ouwehand, de enige, de échte oppositieleider in de Tweede Kamer. ​