The PAL/GroenLinks Diaries (1): de wethouderskwestie

Zo heel nu en dan word ik nog gevraagd of ik nog politiek actief ben en of ik misschien weer actief zou willen worden. Grappig, want mijn politieke ‘avontuur’ is van heel lang geleden, halverwege de jaren ’90. Toch word ik er nog geregeld aan herinnerd. Het lijkt wel iets wat toch wel indruk op mensen heeft gemaakt.

Zelf kijk ik met gemengde gevoelens op mijn raadsperiode terug. Natuurlijk heb ik veel geleerd over hoe het openbaar bestuur werkt en hebben we als fractie inhoudelijk een paar mooie, inhoudelijke resultaten bereikt. Van de andere kant was het een periode van crises en ruzie en wilde ik na die eerste periode ook absoluut niet voor een tweede periode door.
 
Om toch een keer duidelijk te maken waarom mijn politieke avontuur maar kort geduurd heeft, in een paar blogs antwoord op de vraag: wat is werkelijk gebeurd in de desastreuze raadsperiode van PAL/GroenLinks tussen 1994 en 1998?

Babyboomers en jonge honden
Axies in de jaren ’70 en PAL in de jaren ’80 was een schitterende jongehondenbeweging geweest die rond 1990 zijn wilde haren goed was kwijtgeraakt. Iedereen uit de club had alle functies al wel een keer gehad: fractiemedewerker, commissielid, bestuurslid of zelfs gemeenteraadslid. De babyboomers gingen zich richten op baan en gezin (in veel gevallen een tweede leg) en de interesse voor de politiek verdween.
 
Met de aansluiting van PAL bij GroenLinks kwam ook een nieuwe groep mensen binnen: GroenLinksers. De top van de kandidatenlijst in 1993 bestond dan ook uit mensen zonder een geschiedenis bij PAL of zelfs Axies. Veel nieuwe gezichten, zelf stond ik op nummer zes. Tijdens de ledenvergadering waarop de lijst werd vastgesteld stelde Jan Doede Niemeijer de hypothetische vraag of iemand van ons beschikbaar was, mocht PAL/GroenLinks een wethouder kunnen leveren. ‘Ja’, zei lijsttrekker Harm Brinks. We wonnen vijf zetels, meer dan Axies of PAL ooit hadden gehad.
 
Au.
 
Hoewel ik niet in de gemeenteraad kwam (zesde plek), was duidelijk dat de nieuwe, goeddeels onervaren fractieleden, het moeilijk hadden. De oude garde (met uitzondering van Marga Garms) gaf geen steun. Niemand werd ingewerkt of begeleid. Er heerste een gevoel dat de fractie in de steek was gelaten en het maar alleen moest uitzoeken.

De val van het college van B&W
Nadat Evert Kroes onverwacht zijn zetel had opgegeven kwam ik in 1994 in de gemeenteraad. Tijdens mijn eerste commissievergadering Bestuur & Middelen biechtte wethouder Janny Vlietstra op dat de bouw van het nieuwe stadskantoor zo’n vijf miljoen gulden duurder zou uitvallen. Sterker nog, dat wist men al een half jaar. Ik wist als kersvers gemeenteraadslid niet wat ik hoorde en leunde over naar fractievoorzitter Harm Brinks naast me en fluisterde ‘dit is toch een politieke doodzonde?’ Hij keek me aan met een brede grijns en knikte: ja, dit was een politieke doodzonde.
 
Kort daarna viel het college van B&W over de verzwegen kostenoverschrijding. PvdA en D66 lieten tot ieders verrassing het CDA als coalitiepartner vallen waardoor de deur open kwam te staan voor de VVD en… PAL/GroenLinks.
Plotseling was de oude garde weer terug. Collegedeelname hadden ze nog niet meegemaakt, dus dit moest koste wat kost doorgaan. Het pluche lonkte! De fractie werd onder druk gezet iemand van de Axies- en PAL-generatie als wethouder te accepteren. In die tijd betekende dat dat een zittend fractielid de zetel zou moeten opgeven, zodat iemand van de oude garde gemeenteraadslid kon worden en tot wethouder benoemd kon worden.
 
Dat schoot ons in het verkeerde keelgat. Een jaar lang hadden we zonder steun het hoofd boven water gehouden, toch goed gefunctioneerd en zelfs (mee) het college ten val gebracht en als dank mocht één van ons opkrassen en een PALosaurus het erebaantje opstrijken?

Fractievoorzitter
Onze hakken gingen in het zand. Was het niet duidelijk geweest op de ledenvergadering toen lijsttrekker Harm Brinks had aangegeven dat hij beschikbaar was voor een wethouderschap? Hij zou door de fractie naar voren geschoven worden als wethouderskandidaat. Bij Harm thuis aan de Willemskade bespraken we de consequenties. Ruzie met de ledenvergadering was onvermijdelijk en wie moest de nieuwe fractievoorzitter worden? Symone de Bruin was als nummer twee op de lijst de aangewezen persoon, maar hoewel zo’n hoge plaatsing op de lijst naar mijn mening verantwoordelijkheid met zich meebrengt, weigerde ze.
 
Met tegenzin accepteerde ik het kandidaat-fractievoorzitterschap, wat ook inhield dat ik op de ledenvergadering het nieuws mocht brengen dat we niet een buitenstaander, maar Harm als wethouder naar voren zouden schuiven. In lijn met de gevoelens binnen de fractie ging ik er met gestrekt been in. Harm wordt wethouder, staatsrechtelijk is het de fractie beslist, niet de ledenvergadering.
Na verschillende spannende ledenvergaderingen die niks nieuws opleverden (als Fries kan ik aardig rechtlijnig en vasthoudend zijn) kwamen we voorafgaand aan de beslissende ledenvergadering samen in een restaurant om de avond voor te bespreken. Harm legde op tafel dat als de ledenvergadering niet voor hem zou kiezen, hij zijn zetel niet zou opgeven, maar uit de partij zou stappen en als zelfstandig raadslid zou verder gaan. De rest van de fractie sloot zich daarbij aan.

Leeuwarder Courant, 17 juni 1995

Gelukkig kwam het niet zover. De ledenvergadering koos eieren voor z’n geld, Harm werd wethouder, ik werd fractievoorzitter, maar het was geen ‘lang en gelukkig’ einde. De verhoudingen binnen PAL/GroenLinks waren flink verstoord, de volgende interne crisis lag op de loer en ik werd als boodschapper van het nieuws verantwoordelijk gehouden voor de ellende.
 
Ineens begreep ik heel goed waarom Symone niet fractievoorzitter had willen worden.