Lekker eten hoort bij kerst. De oude Germanen hadden bij hun midwinterfeesten al de gewoonte een feestmaal in te richten. Geen betere manier om met familie en vrienden de donkere dagen aan het einde van het jaar door te komen, dan door samen te eten.

Voor veel mensen hoort een stukje vlees bij de kerstmaaltijd, maar ook steeds meer mensen laten het vlees weg. Dat zit zo: in de eerste plaats eten vegetariërs en vegans geen vlees vanwege de ellende die dieren daarvoor moeten doorstaan, maar er is ook een andere kant: plantaardig eten is fantastisch lekker en wordt - in tegenstelling tot vlees - steeds lekkerder!

Natuurlijk is een rollade ook wel lekker, maar het is wel eenzelfde rollade als vorig jaar met kerst en hoe ouder je wordt, hoe vaker je met kerst eenzelfde rollade eet.

Voor vega(n) eten worden steeds nieuwe recepten en producten bedacht. Tientallen producenten van vleesvervangers zetten hele teams aan het werk om nog lekkerder producten te ontwikkelen. Chefs van over de hele wereld bedenken nieuwe recepten met alle mogelijkheden die de plantenwereld biedt. 

Plantaardig eten is nog nooit zo lekker geweest en het lekkerste eten van nu, is plantaardig eten. Dat is een mening, maar ook een uitdaging om te kijken of het misschien kan kloppen (zie hieronder links naar websites vol vega(n) inspiratie voor je kerstdiner). 

De andere kant is natuurlijk het immense dierenleed dat wordt veroorzaakt voor al die stukjes vlees op al die borden in de Westerse wereld. Slachthuizen draaien overuren om aan de behoefte te voldoen van al die mensen die zeggen niet zonder hun stukje vlees te kunnen.

​En we kennen de reputatie van de slachthuizen in Nederland...

Om stil te staan bij al die miljoenen dieren die worden geslacht na een vaak toch al ellendig leven, organiseert de Partij voor de Dieren een stille tocht op 20 december, vanaf half vier. Start op het stationsplein bij de fontein 'LOVE'.

Dus Caroline van der Plas wil vlaggen bij AZC's om asielzoekers te waarschuwen van 'onze' vrouwen af te blijven!? Hier in Friesland ligt dat gevoelig. 
​
Hier zijn wij de verkrachting van en moord op Marianne Vaatstra nog niet vergeten. 
Wij zijn ook niet vergeten hoe bang asielzoekers waren in de jaren van de nasleep, omdat de halve wereld dacht dat de dader ONGETWIJFELD een asielzoeker was. 
Wij zijn ook niet vergeten dat de dader een boer bleek te zijn.
Laten we mensen beoordelen op hun daden, niet op de groep waar ze toe behoren.

Opsokkebalje, Van der Plas, met je haatzaaierij.

​Vandaag in de Leeuwarder Courant: de zero-emissiezone komt er maar niet in Leeuwarden. We hebben hier last van een overwegend conservatieve gemeenteraad. Vooruitgang is eng voor conservatieven. 

Dus worden milieumaatregelen in Leeuwarden beoordeeld op hun effect voor ondernemers, in plaats dat wordt gekeken wat het effect van ondernemers met hun oude dieselbusjes is op het milieu en met name de klimaatverandering.
​
In Leeuwarden gebeurt alles vijftien jaar later. We kunnen hier wel een zeteltje of drie, vier voor de Partij voor de Dieren Leeuwarden gebruiken om Leeuwarden op te stoten in de vaart der volkeren. Om de gemeente te promoveren van 'Late Majority', naar 'Early Majority', om het zo maar te zeggen.

Met je oude dieselbusjes...

Dit is een bericht dat ik plaatste op Bluesky toen ik gisteravond de commissievergadering van provinciale staten bijwoonde:

​Vandaag sla ik de Leeuwarder Courant open en de krant lijkt er te zijn ingetuind. Het zou niet goed gaan met de weidevogels en de oorzaak daarvan zou met name de steenmarter zijn. De oplossing om de ene diersoort te redden, is blijkbaar het uitroeien van een andere diersoort.
​
Hoe de weidevogels in de millennia tot aan grofweg de Tweede Wereldoorlog hier in Friesland zo tot bloei konden komen zónder dat provinciale staten opdracht gaven roofdiertjes af te schieten, is een wonder waar niemand vroeg.

Dieptepunt van de discussie was wel de gekke reactie van CDA-statenlid Meekma op een inspreker die het effect van landbouwgif op de kleine weidevogelkuikens aan de kaak durfde te stellen: het waren wel "heel betrokken boeren" die dat deden, dus effe dimme (dat zei ze zo niet, maar dat was wel de boodschap). Weidevogels dood, planten en waterleven dood, maar hé! Het zijn heel betrokken boeren die dat deden, ja!?

Om me heen - ik zat er mooi tussenin - begon de boeren in de loop van de vergadering steeds luider met elkaar te praten, te gniffelen en te ginnegappen. Ze wisten dat deze vergadering weer nergens toe zou leiden, dat de status quo gehandhaafd zou worden.
​
Het ene na het andere statenlid vroeg immers naar of bestuurstechnische zaken, of naar het afschieten van steenmarters. Voor een vergadering over het weidevogelbeleid, ging het verrassend weinig over weidevogels.

In de Leeuwarder Courant van 25 november 2025 schreef Willem Verf een opinie-artikel, met als kernboodschap dat, als we willen dat mensen Friese boeken gaan lezen, moeten we die boeken naar ze toe brengen.

Ik geloof daar niet zo in. Het probleem ligt dieper dan dat mensen Friestalige boeken niet weten te vinden.

Ooit was ik - net als Willem Verf - voorzitter van it Skriuwersbûn, de vereniging van Friestalige schrijvers. Ik ben het niet met Verf eens. Mensen een boek onder de neus houden levert niet per se interesse in Friestalige boeken op. Of je bereikt mensen die al interesse hebben, of mensen die uit beleefdheid een boek aannemen. Het probleem is niet dat mensen niet aan Friese boeken kunnen komen. De halve wereld en z'n moeder bestelt boeken online en er zijn (nog steeds) prachtige boekhandels die Fryske literatuer verkopen en waar mensen graag komen.

Wat Verf niet onder ogen wil zien is dat de wens om Frysk te lezen er nauwelijks is. Wrang, maar een feit. Dat heeft twee redenen. De voor de hand liggende: Friezen kunnen het Fries niet lezen. Gebrek aan onderwijs. Dominantie van het Nederlands en Engels. Friezen zijn analfabeten in hun eigen taal.

Ten tweede: Friezen kennen hun eigen geschiedenis niet, weten dus ook niet waar in romans naar verwezen wordt als het gaat om (historische) personen, plaatsen en gebeurtenissen. Kennen de Friese literaire tradities niet waar schrijvers van nu waarschijnlijk nog op voortbouwen. 

Wat overblijft is een kleine groep schrijvers die amechtig zijn best doet Fryske romans te schrijven, tegen de klippen op.
En dat terwijl de Fryske literatuer natuurlijk al eeuwenlang op sterven na dood is. Fictie uit de middeleeuwen bestaat sowieso al niet. En als Gysbert Japicx en de bruorren Halbertsma in resp. de 17e en de 19e eeuw niet voor een heropleving hadden gezorgd, was de Fryske literatuer al lang morsdood geweest.

Zo bekeken is de 21e eeuw de aangewezen tijd voor een volgende heropleving. Maar dat gaat niet lukken door mensen een boek onder de neus te drukken en 'en no lêze, dat boek', te zeggen. Het vraagt het vergroten van kennis van de Friese geschiedenis, natuur en cultuur. Beginnend bij het onderwijs, eindigend bij musea (waar wordt potdomme de Friese geschiedenis nou es goed verteld!?).

Laten we bijv. eens ophouden Friese kinderen te vermoeien met verhalen over 'dat Nederland bezet was door de Romeinen'. Heel Nederland? Begin es te vertellen dat de Friezen de Romeinen eruit geknikkerd hebben. In Frankrijk hebben ze daar een wereldberoemde stripserie op gebaseerd. Fictie. Heel Gallië was gewoon bezet. Voor de Friezen was het de realiteit. En strips zijn dan wel geen literatuur, maar het is wel een gemiste kans om ze aan het lezen te krijgen.

Mensen die hun streekgeschiedenis kennen, hun taal kunnen lezen en schrijven en kunnen genieten van de natuur en cultuur, zullen eerder geneigd zijn een Frysk boek te lezen. Daar ben ik van overtuigd.

​Het is een lange weg, maar we moeten niet achteraan willen beginnen.

Ljouwert, 8 novimber 2025

De toekomst
Waarom stem ik op de Partij voor de Dieren? Omdat die partij de beste garantie is voor een betere toekomst. Omdat de Partij voor de Dieren als enige partij streeft naar systeemverandering in plaats van symptoombestrijding.

En er zijn wel meer dingen:

• De nog altijd verslechterende stand van de weidevogels. Dat doet me echt pijn. Weidevogels zijn de ziel van Fryslân en de politieke elite haalt de schouders erover op.
• De stroomkabel door Schiermonnikoog. Ik weet zeker dat de Partij voor de Dieren onder geen beding, onder geen belofte van een mooie ministerspost, die kabel zal accepteren.
• Glyfosaat, lelieteeltgif en ander landbouwgif, Pfas, micro- en nanoplastics, van geen andere partij verwacht ik dat ze concrete stappen zullen zetten om de vergiftiging van onze omgeving stop te zetten. Geen andere.
• Koeien in de brandende zon tijdens hittegolven. Need I say more? Je wéét dat je bij de Partij voor de Dieren moet zijn om daar een einde aan te maken. Dat weet je.
• De steun voor Gaza, de roep om sancties tegen Israël, de felle strijd voor mensenrechten. Ik praat soms met Ayman Qudaih die een zwaar leven leidt met zijn gezin, onder de Israëlische onderdrukking in Gaza. Hij is blij en trots dat ik kandidaat ben voor de partij zo duidelijk, integer en fel opkomt voor hem en al die honderdduizenden onderdrukte Gazanen. Ik maak me zorgen om Ayman, zijn vrouw, zijn kinderen en zijn broer. Zijn steun is voor mij onmetelijk belangrijk.

Vijf procent
Tijdens het flyeren werden me twee dingen gevraagd: het defensiestandpunt en de afsplitsingspartij cq het vertrek van Koffeman. Even kort wat ik daar van denk.

In de eerste plaats ben ik blij met het defensiestandpunt van de Partij voor de Dieren. Pacifisme is voor mij een streven, een doel, maar helaas is het verder weg dan ooit. Wat ik cruciaal vind in het defensiestandpunt is dat de Partij voor de Dieren onafhankelijk wil worden van de VS en met andere Europese landen wil samenwerken op militair terrein. Dat is goed, dat is visie.

Dat is nog es wat anders dan lamlendig achter Trump en Rutte aanlopen en 5% van je BBP ophoesten.

Wat de afsplitsingspartij betreft: niemand zit te wachten op verdere versnippering in het politieke spectrum. Dit gaat niets opleveren, het irreële anti-defensiestandpunt is zo niche, dat doen ze alleen voor zichzelf. En om de Partij voor de Dieren te beschadigen. Dat kan ook het enige motief geweest zijn van het gezeur van Koffeman, eerst in de Groene Amsterdammer (nee, ik ga dat proefabonnement nu echt niet meer in een abonnement omzetten), daarna in de NRC. De enige reden voor het gezeur was het beschadigen van de Partij voor de Dieren in campagnetijd.

Ik ben blij dat de positie van Esther Ouwehand met zijn vertrek is versterkt. Ik hoop op groei van het zetelaantal in de Tweede Kamer voor de PvdD. Ik hoop op één, wie weet twee of drie zetels in de gemeenteraad van Leeuwarden, straks in maart. Ik heb zin om te gaan beuken tegen de logge, volgevreten, decadente machtsblokken van het midden en (extreem)rechts!

Daarom stem ik woensdag op Esther Ouwehand, de enige, de échte oppositieleider in de Tweede Kamer. ​

​​Gisteravond was in Sneek een avond van de Partij voor de Dieren over de invloed van (plantaardig) eten op onze gezondheid. Nou ben ik niet gegaan omdat ik daarover twijfelde, maar het leverde wel degelijk nieuwe inzichten op. Zo had ik wel es van Caring Farmers gehoord, maar dat dat onderdeel is van een brede Caring-beweging, met onder meer Caring Dietitians en Caring Vets, was mij niet bekend.

De avond werd geopend door Renée Punt van Caring Doctors met een verhaal dat nog es op een rij zette hoe we onszelf met vlees eten 'in het pak naaien', omdat de koe een heel inefficiënte manier is om aan eten te komen: we kappen Amazonewoud voor veevoer, we gooien duizenden liters water weg in de productie van een stukje vlees en het methaangas (de scheten van een koe) zorgt voor een versnelling van klimaatverandering. Tel uit je winst...

Leefstijlcoach Ramon Riemer-Menger prikte de luchtballon door dat je met een plantaardig voedingspatroon niet voldoende aminozuren binnenkrijgt. Die mythe is gebaseerd op het feit dat in vlees alle aminozuren voorhanden zijn, maar als je gevarieerd plantaardig eet (zorg dat je alle kleuren van de regenboog aan groenten en fruit eet!), dan is er niks aan het handje.

Zowel Punt als Riemer hadden natuurlijk ook meer te vertellen, maar dat kan ik hier allemaal niet opschrijven. Beste is toch dat je voortaan naar de bijeenkomsten van de PvdD komt. Misschien dat we een volgende keer maar es moesten doorgaan op de vraag (die gister ook aan de orde kwam) dat als vlees en bewerkt eten zo slecht voor je gezondheid is en als mensen zich zo zorgen maken over klimaatverandering dat ze er psychische klachten over oplopen, hoe kan het dan dat we massaal als mensheid toch richting afgrond blijven lopen en hoe keren we die koers?

Misschien bestaat er ook zoiets als Caring Sociologen?

Iedere partij zorgt dat er minstens één kandidaat uit iedere provincie op de lijst staat. Voor Fryslân is dat Anne Johan Woudstra. Ik sprak vandaag met hem.

Sinds ik mezelf profileer als actief voor de Partij voor de Dieren, ben ik verschillende keren aangesproken door mensen die vinden dat de partijnaam ongelukkig gekozen is. En eerlijk gezegd: ik snap dat wel, want ik heb er zelf ook een tijd tegenaan gehikt, maar: ik ben er ook, ehm... overheen gehikt!

Als je naar de website van de Partij voor de Dieren gaat gaat, zul je zien dat er maar liefst negen (9) idealen zijn waar we ons sterk voor maken. Slechts één daarvan is dierenrechten. Sommige idealen zijn nauw verbonden aan dieren, zoals klimaat, landbouw en een schone Aarde, maar er zijn ook de oude, vertrouwde politieke thema's zoals economie, onderwijs en zorg. 

Waarom dan toch partij voor de dieren? Omdat dat één van de zaken - de belangrijkste - is waarop wij ons onderscheiden van andere partijen. Waar andere partijen totaal geen oog hebben voor dieren, of dierenbelangen wel zien, maar tóch kiezen voor mensenbelangen, zijn wij de stem voor dieren. Omdat dieren zelf geen stem hebben, omdat koeien niet kunnen protesteren tegen vrijheidsberoving als ze de wei niet in mogen, vissen geen aangifte kunnen doen van mishandeling tegen hengelaars en vogels geen dokter kunnen zoeken als de sigarettenpeuken die ze in hun nest hebben verwerkt, hen ziek maken.

En ook in die andere thema's, die idealen die niet specifiek over dieren gaan, kijken we altijd wel wat de effecten op dieren zijn, of de belangen van dieren niet geschaad worden.

Wees eerlijk: je wilt toch een partij die zich onderscheidt? Al die partijen die denken het 'in het midden' te kunnen vinden, die lijken toch ook allemaal op elkaar? Ik zie hooguit verschil in stijl, maar of D66, PvdA (inclusief GroenLinks) en het CDA nou zo enorm van elkaar verschillen... Net als die bruine klont extreemrechtse partijen: verschil van stijl, maar allemaal dezelfde haat.

Pindakaas
Dus die naam 'voor de Dieren' maakt het onderscheid duidelijk. Net als al die potjes pindakaas in de supermarkt. De één heeft stukjes pinda, de ander is smeuïg, een derde is crunchy, een vierde biologisch. Op die manier proberen producenten van potjes pindakaas zich te onderscheiden van andere potjes pindakaas, zodat jij kunt kiezen voor wat jou aanstaat. 

De Partij voor de Dieren is een vegan potje pindakaas en onze smaak is anders dan alle anderen. Dit is de partij waarvan je onderhand wel weet dat ze niet meewaaien met elke wind, maar idealen heeft waar niet mee valt te marchanderen. Met slimme ideeën

• om de klimaatcrisis te bestrijden (5% van het BBP naar klimaat)
• voor meer natuur (in elke provincie een nieuw natuurgebied)
• om vervuilers voor de kosten van schoonmaak te laten betalen (looking at you, Schiphol, Tata Steel, Chemours)
• voor bestrijding armoede (door afschaffing fossiele subsidies, moet je kijken wat er dan mogelijk wordt...)

​Als je dat weet, stap je toch even over je verbazing over de naam heen?

Bovenstaande zijn mijn persoonlijke redenen waarom de naam me niet afstoot. Over de redenen waarom voor de naam gekozen is, staat op de website van de partij deze uitleg.